گزارش آزینیك؛
خورشید در راه فتح بازار برق جهان با اهمیت ترین رکوردهای ۲۰۲۶
آزینیک: فناوری خورشیدی در سالجاری میلادی از جایگاه یک گزینه مکمل در سبد انرژی کشورها فاصله گرفت و به یکی از ارکان اصلی برنامه ریزی اقتصادی، امنیت انرژی و سیاست صنعتی دولت ها تبدیل شد.
به گزارش آزینیک به نقل از مهر؛ سال ۲۰۲۶ را می توان نقطه عطفی در تاریخ صنعت انرژی خورشیدی دانست. اگر در دهه های گذشته توسعه انرژی خورشیدی عمدتا با اهداف کاهش انتشار گازهای گلخانه ای و رویارویی با تغییرات اقلیمی توجیه می شد، حالا مجموعه ای از محرک های جدید، همچون افزایش شتابان تقاضای جهانی برق، توسعه مراکز داده و هوش مصنوعی، گسترش خودرو های برقی، نگرانی های ناشی از امنیت عرضه انرژی و رقابت قدرت های بزرگ بر سر فناوری های راهبردی، منطق توسعه این صنعت را دگرگون کرده است. در چنین شرایطی، سرمایه گذاری در انرژی خورشیدی بیشتر از آنکه یک انتخاب زیست محیطی باشد، به قسمتی از راهبرد حفظ مزیت رقابتی اقتصادهای بزرگ و تقویت تاب آوری زیرساخت های انرژی تبدیل گشته است.
این تحول همزمان بر چند روند ساختاری استوار است. کاهش مستمر هزینه تولید برق خورشیدی، افزایش راندمان سلول های فتوولتائیک، بلوغ سامانه های ذخیره سازی مبتنی بر باتری های لیتیومی، توسعه اینورترهای هوشمند و سامانه های مدیریت انرژی مبتنی بر هوش مصنوعی، محدودیت های سنتی این فناوری را تا حد زیادی کاهش داده اند. از طرف دیگر، رشد سریع ظرفیت نصب نیروگاه های خورشیدی در چین، ایالات متحده، اتحادیه اروپا و هند، همراه با رقابت فشرده برای توسعه نسل جدید سلول های تاندِم سیلیکون و پروسکایت، نشان مبین آنست که رقابت جهانی در این عرصه دیگر صرفا بر میزان سر تولید برق نیست، بلکه شبکه ارزش فناوری، ظرفیت تولید صنعتی، ذخیره سازی انرژی و تسلط بر بازار تجهیزات را هم در بر می گیرد.
در نتیجه، بررسی وضعیت انرژی خورشیدی در سال ۲۰۲۶ صرفا به معنای مرور روند رشد یک تکنولوژی نوظهور نیست، بلکه تحلیل یکی از مهم ترین دگرگونی های نظام انرژی جهان بشمار می رود که مرز میان سیاست اقلیمی، امنیت انرژی، رقابت ژئوپلیتیکی و توسعه صنعتی را بیشتر از هر زمان دیگری در هم تنیده است. در چنین بستری، شناخت روندهای حاکم بر بازار جهانی انرژی خورشیدی، نوآوری های فناورانه، مزیت های اقتصادی و چالش های پیش روی این صنعت، برای ارزیابی آینده نظام انرژی و جهت گیری سرمایه گذاری های جهانی اهمیتی بنیادین پیدا می کند.
انرژی خورشیدی در راه تبدیل شدن به رکن اصلی تولید برق جهان
شتاب توسعه انرژی خورشیدی طی دو سال گذشته، چشم انداز بازار جهانی برق را بشکل محسوسی تغییر داده است. برآوردهای مبتنی بر داده های آژانس بین المللی انرژی نشان داده است که منابع تجدیدپذیر حداکثر تا انتهای سال ۲۰۲۶ از زغال سنگ بعنوان بزرگ ترین منبع تولید برق جهان پیشی خواهند گرفت. در این بین، انرژی خورشیدی موتور اصلی این تحول شمرده می شود.
بر اساس برآوردهای صورت گرفته، تولید برق خورشیدی سالانه بیشتر از ۶۰۰ تراوات ساعت بیشتر می شود و سهم آن از تولید برق جهان از حدود ۸ درصد در سال ۲۰۲۵ به حدود ۱۵ درصد تا سال ۲۰۳۰ خواهد رسید. همزمان کارشناسان پیش بینی می کنند که مجموع تولید برق خورشیدی و بادی از حدود ۴ هزار تراوات ساعت در سال ۲۰۲۴ به بالای ۶ هزار تراوات ساعت در سال ۲۰۲۶ افزایش خواهد یافت. این روند مبین آنست که رقابت میان سوخت های فسیلی و انرژی های تجدیدپذیر از فضای سیاستگذاری عبور کرده و وارد مرحله تحول محسوس و چشم گیر سهم بازار شده است.
رقابت فناورانه، موتور محرک نسل جدید صنعت خورشیدی
پیشرفت فناوری همچنان مهم ترین عامل کاهش هزینه و افزایش راندمان سامانه های خورشیدی است. در حالیکه بازده سلول های سیلیکونی تجاری حالا به حدود ۲۵ درصد نزدیک شده است، رقابت جهانی برای توسعه نسل جدید سلول های تاندِم سیلیکون و پروسکایت همچنان ادامه دارد. بر همین اساس، شرکت چینی «LONGi» در جولای ۲۰۲۶ اعلام نمود که سلول خورشیدی جدید این شرکت به راندمان تبدیل انرژی ۳۵٫۵ درصد دست یافته و رکورد مذکور توسط لابراتوار مرجع نصب سیستم خورشیدی اروپا (ESTI) تأیید شده است. هرچند تجاری سازی انبوه این فناوری همچنان مهم ترین چالش پیش رو به حساب می آید، اما این موفقیت مبین آنست که سقف فناوری فتوولتائیک همچنان درحال ارتقا بوده و نسل آینده پنل های خورشیدی می تواند با سطح بازده خیلی بالاتری وارد بازار شود.
به زعم خیلی از کارشناسان، این تحول تنها به سلول های خورشیدی محدود نیست. پنل های با راندمان بالاتر، اینورترهای هوشمند، سامانه های مدیریت انرژی مبتنی بر هوش مصنوعی، پایش ازراه دور و باتری های لیتیومی با عمر طولانی، معماری سامانه های خورشیدی را بسمت شبکه های هوشمند و خودکار سوق داده اند. بنابراین، تمرکز صنعت از صرف تولید برق به مدیریت هوشمند تولید، ذخیره و مصرف انرژی تغییر کرده است.
چین، اروپا، آمریکا و هند؛ چهار موتور تحول بازار جهانی
بر اساس داده های آماری، چین همچنان بازیگر مسلط بازار انرژی خورشیدی جهان است. این کشور در سال ۲۰۲۵ بیشتر از ۳۱۵ گیگاوات ظرفیت جدید خورشیدی نصب کرد و ظرفیت تجمعی خویش را به حدود ۱٫۲ تراوات رساند که حدود دو سوم ظرفیت استقرار یافته جدید جهان را شامل می شود. برآوردها نشان داده است چین طی سال ۲۰۲۶ هم بین ۱۸۰ تا ۲۴۰ گیگاوات ظرفیت جدید بوجود خواهد آورد و همچنان بزرگ ترین موتور رشد این صنعت باقی خواهد ماند. این سرمایه گذاری صرفا با اهداف اقلیمی صورت نمی پذیرد، بلکه قسمتی از راهبرد چین برای تامین برق مورد نیاز مراکز داده، صنایع هوش مصنوعی و خودرو های برقی شمرده می شود.
در قاره اروپا هم روند مشابهی مشاهده می شود. تولید برق خورشیدی اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۵ به رکورد ۳۶۹ تراوات ساعت رسید و الان حدود ۱۳ درصد برق این اتحادیه را تامین می کند. بر همین اساس، سهم انرژی خورشیدی در اروپا از زغال سنگ و برق آبی فراتر رفته است. اتحادیه اروپا تا سال ۲۰۳۰ هدف نصب ۶۰۰ گیگاوات ظرفیت خورشیدی را دنبال می کند و انتظار می رود حدود ۷۰ درصد ظرفیت جدید انرژی های تجدیدپذیر این نوبت از محل انرژی خورشیدی تامین شود.
بازار آمریکا هم با وجود برخی نوسانات سیاستی، همچنان مسیر رشد را حفظ نموده است. داده های انجمن صنایع انرژی خورشیدی آمریکا نشان داده است در سه ماهه اول سال ۲۰۲۶، انرژی خورشیدی و سامانه های ذخیره سازی مجموعاً ۹۱ درصد ظرفیت جدید شبکه برق این کشور را ایجاد کرده اند. برای اولین بار در تاریخ هم تولید برق خورشیدی در ماه می سال ۲۰۲۶ از تولید برق زغال سنگ در این کشور پیشی گرفت. این تحول مبین آنست که خورشید دیگر یک منبع حاشیه ای در شبکه برق آمریکا نیست، بلکه به یکی از منابع پایه تولید برق تبدیل گشته است.
در کنار این سه قطب بزرگ جهانی، هند هم با سرعتی چشم گیر درحال تبدیل شدن به دومین موتور رشد بازار خورشیدی جهان است. ظرفیت نصب شده خورشیدی این کشور از کمتر از سه گیگاوات در سال ۲۰۱۴ به بالای ۱۱۰ گیگاوات در سال ۲۰۲۵ رسیده و دولت هند برنامه ریزی نموده است تا سال ۲۰۳۰ نزدیک به ۳۰۰ گیگاوات ظرفیت جدید تجدیدپذیر ایجاد نماید که بخش عمده آن مربوط به انرژی خورشیدی خواهد بود.
مزیت انرژی خورشید؛ پیوند تولید برق با ذخیره سازی
یکی از مهم ترین تحولات فناورانه سال ۲۰۲۶ را باید در همگرایی انرژی خورشیدی و ذخیره سازی انرژی جست وجو کرد. محدودیت تاریخی انرژی خورشیدی همواره وابستگی آن به تابش خورشید بوده است، اما توسعه سریع باتری های لیتیومی، سامانه های مدیریت هوشمند انرژی و کاهش هزینه ذخیره سازی این محدودیت را تا حد زیادی برطرف کرده است. باتری های جدید ضمن برخورداری از چگالی انرژی بالاتر، عمر عملیاتی طولانی تر و راندمان بیشتر، امکان انتقال برق تولیدشده در ساعات اوج تابش به ساعات اوج مصرف را فراهم می کنند و اهمیت بالای ی در افزایش تاب آوری شبکه برق مبتنی بر انرژی خورشیدی دارند.
نمونه عملی این تحول را می توان در کالیفرنیا مشاهده کرد که در ماه جولای ۲۰۲۶ سامانه های ذخیره سازی باتری نزدیک به ۱۳ گیگاوات برق را تنها در یک عصر وارد شبکه کردند و بخش قابل توجهی از تقاضای ساعات اوج مصرف را پوشش دادند. تنها یکروز بعد هم تولید برق خورشیدی این ایالت به ۲۳ گیگاوات رسید و حدود ۷۲ درصد نیاز برق منطقه را در ساعات بعدازظهر تامین کرد. این رکوردها نشان می دهند که آینده صنعت خورشیدی بیشتر از آنکه به تعداد پنل ها وابسته باشد، به ظرفیت ذخیره سازی و مدیریت هوشمند شبکه وابسته خواهد بود.
چالش هایی که همچنان پابرجاست
با وجود این روند امیدوارکننده، توسعه انرژی خورشیدی همچنان با مجموعه ای از موانع فنی رو به رو است. اولین چالش، ناپایداری ذاتی تولید برق خورشیدی و لزوم سرمایه گذاری همزمان در ذخیره سازی و تقویت شبکه انتقال است. افزایش سهم برق خورشیدی بدون گسترش زیرساخت های ذخیره سازی می تواند تعادل شبکه را با مخاطره مواجه کند.
دومین چالش به زنجیره تامین جهانی بازمی گردد. تمرکز بخش عمده تولید سیلیکون، ویفر و تجهیزات فتوولتائیک در چین، وابستگی خیلی از کشورها را افزایش داده و به یکی از موضوعات مهم رقابت ژئوپلیتیکی تبدیل گشته است. سومین چالش هم تجاری سازی فناوری های نسل جدید مانند سلول های تاندِم سیلیکون و پروسکایت است که باوجود ثبت رکوردهای آزمایشگاهی، هنوز فاصله محسوسی با تولید انبوه اقتصادی دارند.
در نهایت، با بررسی روندهای سال ۲۰۲۶ می توان نتیجه گرفت که انرژی خورشیدی از مرحله رشد سریع عبور کرده و وارد فاز تثبیت بعنوان یکی از ارکان اصلی نظام انرژی جهان شده است. پیشرفت فناوری، کاهش هزینه تجهیزات، توسعه ذخیره سازی، سیاستهای اقلیمی و افزایش تقاضای جهانی برق، همگی در یک جهت عمل می کنند و جایگاه این فناوری را در سبد انرژی کشورها تقویت می سازند.
با این حال، رقابت آینده دیگر صرفا بر سر نصب پنل های بیشتر نخواهد بود. در چنین شرایطی، کشورهایی موفق تر خواهند بود که بتوانند زنجیره کامل ارزش شامل فناوری سلول های پیشرفته، ذخیره سازی، هوشمندسازی شبکه، تولید تجهیزات و امنیت زنجیره تامین را بصورت یکپارچه توسعه دهند. از این منظر، انرژی خورشیدی در سال ۲۰۲۶ دیگر صرفا یک تکنولوژی تولید برق نیست، بلکه به یکی از مؤلفه های راهبردی رقابت اقتصادی، صنعتی و ژئوپلیتیکی قرن بیست ویکم تبدیل گشته است.
به طور خلاصه، این کشور در سال ۲۰۲۵ بیش از ۳۱۵ گیگاوات ظرفیت جدید خورشیدی نصب کرد و ظرفیت تجمعی خود را به حدود ۱٫۲ تراوات رساند که حدود دو سوم ظرفیت استقرار یافته جدید جهان را شامل می شود. باتری های جدید ضمن برخورداری از چگالی انرژی بالاتر، عمر عملیاتی طولانی تر و راندمان بیشتر، امکان انتقال برق تولیدشده در ساعات اوج تابش به ساعات اوج مصرف را فراهم می کنند و اهمیت بالای ی در افزایش تاب آوری شبکه برق مبتنی بر انرژی خورشیدی دارند. نمونه عملی این تحول را میتوان در کالیفرنیا مشاهده کرد که در ماه جولای ۲۰۲۶ سامانه های ذخیره سازی باتری نزدیک به ۱۳ گیگاوات برق را تنها در یک عصر وارد شبکه کردند و بخش قابل توجهی از تقاضای ساعات اوج مصرف را پوشش دادند. علیرغم این روند امیدوارکننده، توسعه انرژی خورشیدی همچنان با مجموعه ای از موانع فنی روبه رو است.
منبع: آزینیك
این مطلب آزینیک را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط آزینیک
نظرات خوانندگان آزینیک در مورد این مطلب
لطفا شما هم در مورد این مطلب نظر دهید