هوش مصنوعی وارد عصر امنیت ملی می شود پایان دسترسی عمومی به AI
آزینیک: فرض محدودسازی انتشار مدلهای مرزی هوش مصنوعی از طرف دولت آمریکا، پرسشی فراتر از رقابت فناوری را مطرح می کند
به گزارش آزینیک به نقل از مهر؛ رونمایی مدل «GPT-5.6» از جانب شرکت اوپن ای آی، در نگاه نخست، یک رویداد فنی دیگر در رقابت میان غول های هوش مصنوعی به نظر می آید. سه نسخه «Sol» و «Terra» و «Luna» با بهبودهای قابل توجه در عملکرد معرفی گشتند، اما مهم ترین خبر این رونمایی، خود مدل نبود، بلکه شیوه انتشار آن بود.
برای اولین بار، دولت ایالات متحده از اوپن ای آی خواست دسترسی به مدل را به شکل مرحله ای و محدود فراهم سازد، آنرا ابتدا در اختیار شرکای مورد اعتماد داخلی قرار دهد و سپس درباره ی گسترش دسترسی عمومی تصمیم گیری شود. این تحول، نشانه یک تغییر بنیادین در منطق حکمرانی هوش مصنوعی است و می تواند آخر دوره ای را رقم بزند که طی آن پیشرفته ترین مدلهای زبانی، بعد از مدت کوتاهی در اختیار میلیونها کاربر قرار می گرفتند.
اهمیت این رخداد در آن است که رقابت بر سر مدلهای مرزی، از چارچوب رقابت تجاری میان شرکت های فناوری خارج شده و کم کم درحال ورود به قلمرو امنیت ملی، ژئوپلیتیک و سیاست صنعتی دولت هاست. در چنین فضایی، پرسش اصلی دیگر این نیست که کدام شرکت مدل بهتری تولید می کند، بلکه اینست که چه کسی حق دسترسی به این فناوری را خواهد داشت و چه نهادی درباره ی آن تصمیم خواهد گرفت.
گذار از بازار رقابتی به منطق امنیت ملی
بر اساس گزارش ها، تصمیم دولت آمریکا درباره ی «GPT-5.6» یک اقدام موردی تلقی نمی گردد، بلکه بخشی از روندی است که پیشتر با محدودسازی انتشار مدل «Fable 5» شرکت آنتروپیک شروع شده بود. محققان اعتقاد دارند دولت آمریکا با ایده گرفتن از رویکرد آنتروپیک، حال مدلهای مرزی را به عنوان دارایی های راهبردی تلقی می کند که انتشار آزاد آنها می تواند دستاوردهای امنیتی و ژئوپلیتیکی ایجاد نماید.
این تحول، منطق توسعه هوش مصنوعی را بشکل محسوسی تغییر می دهد. در چهار سال گذشته، رقابت میان اوپن ای آی، آنتروپیک، گوگل، متا و سایر بازیگران عمدتا مبنی بر عرضه سریع تر مدلها، جذب کاربران بیشتر و افزایش سهم بازار شکل گرفته بود. حالا، همان فناوری ها درحال ورود به الگویی هستند که بیشتر از هر چیز به صنایع دفاعی شباهت دارد و در آن دولت، درباره ی زمان انتشار، دامنه دسترسی و حتی گروههای مجاز استفاده کننده نقش تعیین کننده پیدا می کند.
در چنین چارچوبی، مزیت رقابتی شرکت ها دیگر فقط به کیفیت مدل وابسته نیست، بلکه میزان نزدیکی آنها به ساختار امنیت ملی آمریکا نیز به یکی از متغیرهای تعیین کننده تبدیل می شود.
پروژه منهتن هوش مصنوعی؛ استعاره ای که به سیاست عمومی تبدیل شد
یکی از مهم ترین محورهای بحث کارشناسان حوزه فناوری در ایام اخیر، بررسی تحول یک استعاره فکری به سیاست عملی است. طی سالهای گذشته، هم سم آلتمن، مدیر عامل اوپن ای آی و هم داریو آمودی، مدیر عامل آنتروپیک، بارها توسعه هوش مصنوعی را با پروژه منهتن مقایسه کرده اند.
این تشبیه، فقط یک ابزار تبلیغاتی نبوده است. بر مبنای نقل قول های ارایه شده از گزارشهای نیویورک تایمز، نیویورکر و مقاله سیاستگذاری آمودی، این دو مدیر عامل هوش مصنوعی را نوعی فناوری هم تراز یا حتی مهم تر از تسلیحات هسته ای معرفی کرده اند که می تواند موازنه قدرت جهانی را باز تعریف کند و بدین سبب مستلزم مداخله مستقیم دولت باشد.
در نتیجه، مفهوم «پروژه منهتن هوش مصنوعی» از یک استعاره به چارچوبی برای سیاستگذاری تبدیل گشته است. هنگامی که فناوری در چنین سطحی تعریف شود، طبیعی است که قواعد بازار آزاد جای خودرا به منطق کنترل، حفاظت و انحصار راهبردی بدهد.
امنیت یا کنترل؛ منازعه واقعی بر سر آینده هوش مصنوعی
بسیاری از متخصصان اعتقاد دارند که گفتمان «ایمنی هوش مصنوعی» در عمل به ابزاری برای کنترل دسترسی عمومی تبدیل گشته است. از نگاه دارو آمودی، شرکت آنتروپیک هیچ گاه مخالف گسترش فناوری نبوده، بلکه مخالف توزیع وسیع آن بوده است.
بر همین اساس، مسئله اصلی این شرکت «ناامن بودن فناوری» نیست، بلکه «ناامن بودن کاربران» بحساب می آید. واقعیت آن است که طی دو سال گذشته، رهبران آنتروپیک بارها خواهان افزایش نقش دولت در تنظیم گری مدلهای خیلی قدرتمند شده اند و توسعه مدلهای آینده را نیازمند سازوکارهای سخت گیرانه نظارتی دانسته اند.
در نتیجه، اختلاف اصلی میان اوپن ای آی و آنتروپیک نیز احیانا بر سر اصل مداخله دولت نیست، بلکه درباره ی سرعت، شیوه اجرا و دستاوردهای تجاری آن است. هر دو شرکت، هوش مصنوعی را فناوری دارای دستاوردهای ژئوپلیتیکی می دانند و تفاوت آنها بیشتر در نحوه مدیریت این گذار دیده می شود.
پیامدهای ژئوپلیتیکی؛ فرصت راهبردی برای چین
یکی از مهم ترین نتایج احتمالی محدودسازی مدلهای آمریکایی، تغییر توازن رقابت جهانی است. کارشناسان غربی هشدار می دهد در صورتیکه دسترسی به پیشرفته ترین مدلهای آمریکایی محدود می شود، شرکت های چینی مانند دیپ سیک و «Z.ai» با سرعت درحال کاهش فاصله فناوری با رقبای آمریکایی هستند.
اگر این روند ادامه پیدا کند، مزیت سنتی آمریکا در انتشار سریع فناوری ممکنست تضعیف شود. محدودیت های داخلی، توسعه دهندگان متن باز، استارتاپ ها و محققان مستقل را نیز با محدودیت های بیشتری مواجه خواهد نمود. این در شرایطی است که بازیگران چینی، در صورت برخورداری از آزادی عمل بیشتر، می توانند سهم بزرگ تری از بازار جهانی را به دست آورند. روند رو به رشد مدلهای متن باز و تجاری چین نشان داده است که رقابت جهانی هوش مصنوعی به سرعت درحال چندقطبی شدن است.
شکل گیری مجتمع دولت–شرکت در هوش مصنوعی
شاید مهم ترین دلالت راهبردی منتقدان وضعیت جدید، ظهور نوع جدیدی از رابطه میان دولت و شرکت های توسعه دهنده هوش مصنوعی باشد. اگر مدلهای مرزی به دارایی های امنیت ملی تبدیل شوند، شرکت های بزرگ فناوری نیز کم کم از بازیگران فقط تجاری فاصله گرفته و به بخشی از زیرساخت راهبردی دولت تبدیل خواهند شد.
چنین الگویی، شباهت زیادی به صنایع هوافضا، انرژی هسته ای و صنایع دفاعی آمریکا دارد که بااینکه توسط شرکت های خصوصی اداره می گردند، اما در عمل در قالب اولویت های امنیت ملی فعالیت می نمایند. در این وضعیت، درآمد حاصل از بازار مصرف کننده اهمیت کمتری پیدا می کند و قراردادهای دولتی، همکاریهای اطلاعاتی و پروژه های ملی به موتور اصلی گسترش فناوری تبدیل می شوند.
اگر این روند تثبیت شود، مفهوم «مدل عمومی» نیز دستخوش تغییر خواهد شد و ممکنست نسخه های محدود در اختیار کاربران قرار گیرد، اما قابلیتهای واقعی مدلهای مرزی تنها در اختیار دولت، نهادهای امنیتی و شرکای منتخب باقی بماند.
تصمیم دولت آمریکا درباره ی انتشار محدود مدل هوش مصنوعی «GPT-5.6»، صرف نظر از اینکه تا چه اندازه موقتی یا دائمی باشد، نشانه تغییری مهم در معماری حکمرانی هوش مصنوعی است. فناوری نوظهوری که تا روز گذشته عمدتا در قالب رقابت بازار تعریف می شد، حال با سرعت به قلمرو امنیت ملی، ژئوپلیتیک و سیاست صنعتی وارد می شود. در چنین فضایی، ارزش راهبردی مدلهای مرزی از ارزش اقتصادی آنها پیشی می گیرد و دسترسی به فناوری، خود به یکی از ابزارهای اعمال قدرت تبدیل می شود.
در نهایت، شواهد موجود از افزایش نقش دولت آمریکا در مدیریت مدلهای پیشرفته، استفاده بیش از پیش از ادبیات «پروژه منهتن هوش مصنوعی» توسط رهبران صنعت و پیوند فزاینده میان شرکت های پیشرو و نهادهای امنیتی، نشان داده است که رقابت جهانی هوش مصنوعی وارد مرحله ای شده است که در آن، مسئله اصلی دیگر فقط «ساختن هوش مصنوعی قدرتمندتر» نیست، بلکه «تعیین مالکیت، کنترل و حق دسترسی به آن» خواهد بود. همین جابه جایی، شاید مهم ترین تحول راهبردی صنعت هوش مصنوعی در سالهای پیش رو باشد.
حرف آخر اینکه حالا، همان فناوری ها در حال ورود به الگویی هستند که بیش از هر چیز به صنایع دفاعی شباهت دارد و در آن دولت، در رابطه با ی زمان انتشار، دامنه دسترسی و حتی گروه های مجاز استفاده کننده نقش تعیین کننده پیدا می کند. در چنین چارچوبی، مزیت رقابتی شرکت ها دیگر فقط به کیفیت مدل وابسته نیست، بلکه میزان نزدیکی آنها به ساختار امنیت ملی آمریکا هم به یکی از متغیرهای تعیین کننده تبدیل می شود. از نگاه دارو آمودی، شرکت آنتروپیک هیچ وقت مخالف توسعه فناوری نبوده، بلکه مخالف توزیع وسیع آن بوده است. بر همین اساس، مساله اصلی این شرکت ناامن بودن فناوری نیست، بلکه ناامن بودن کاربران بحساب می آید. اگر مدل های مرزی به دارایی های امنیت ملی تبدیل شوند، شرکتهای بزرگ فناوری هم کم کم از بازیگران فقط تجاری فاصله گرفته و به بخشی از زیرساخت راهبردی دولت تبدیل خواهند شد. چنین الگویی، شباهت زیادی به صنایع هوافضا، انرژی هسته ای و صنایع دفاعی آمریکا دارد که بااینکه توسط شرکتهای خصوصی اداره می گردند، اما در عمل در چارچوب اولویت های امنیت ملی فعالیت می کنند.
منبع: آزینیك
این مطلب آزینیک را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط آزینیک
نظرات خوانندگان آزینیک در مورد این مطلب
لطفا شما هم در مورد این مطلب نظر دهید