درمان امیدوارکننده برای مرگبارترین نوع سرطان مغز نانوداروی شیرین
آزینیک: گروهی از محققان دانشگاه ایالتی اورگن آمریکا، با استفاده از فناوری نانو، روشی نوآورانه برای درمان گلیوبلاستوما، تهاجمی ترین نوع سرطان مغز، ارایه کرده اند.
به گزارش آزینیک به نقل از مهر، در این شیوه، نانوذرات لیپیدی حامل پیام رسان ژنتیکی با یک لایه قندی پوشانده شده اند تا بتوانند از سد خونی-مغزی عبور کرده و داروی خودرا مستقیماً به سلول های سرطانی برسانند. نتایج آزمایش های حیوانی نشان میدهد این فناوری علاوه بر کوچک کردن تومورها، توانسته است میانگین زمان بقای مبتلایان را تا ۵۰ درصد افزایش دهد؛ دستاوردی که می تواند افق تازه ای برای درمان سرطان های مغزی مقاوم به درمان ایجاد نماید.
پژوهشگران دانشگاه ایالتی اورگن (Oregon State University) موفق شده اند با توسعه یک سیستم پیشرفته دارورسانی برپایه فناوری نانو، یکی از بزرگ ترین چالش های درمان سرطان مغز را هدف قرار دهند. این فناوری که نتایج آن در نشریه Journal of Controlled Release انتشار یافته است، از نانوذرات لیپیدی پوشیده شده با قند طبیعی «مانوز» برای انتقال مواد ژنتیکی درمانی به درون مغز استفاده می کند؛ روشی که در آزمایش های حیوانی نتایج امیدوارکننده ای در رویارویی با گلیوبلاستوما، مرگبارترین نوع تومور مغزی، بهمراه داشته است.
گلیوبلاستوما یکی از تهاجمی ترین سرطان های شناخته شده دستگاه عصبی مرکزی است که رشد بسیار سریعی دارد و درمان آن به سبب نفوذ گسترده سلول های سرطانی در بافت مغز با دشواری فراوان هم راه است. آمارها نشان میدهد کمتر از ۳۰ درصد بیماران، دو سال بعد از تشخیص بیماری زنده می مانند و بالاتر از ۹۵ درصد آنها هم کمتر از پنج سال بعد از تشخیص جان خودرا از دست می دهند. به همین دلیل، توسعه روشهای درمانی جدید برای این سرطان از اولویت های مهم پژوهش های پزشکی جهان به حساب می آید.
به گفته محققان، دو مانع اساسی همواره بر سر راه درمان مؤثر گلیوبلاستوما قرار داشته است. نخست، عبور دارو از سد خونی-مغزی؛ ساختاری محافظ که همانند یک فیلتر زیستی، از ورود خیلی از مواد موجود در خون به بافت مغز جلوگیری می کند. دوم، رساندن دارو بگونه ای که عمدتا سلول های توموری را هدف قرار دهد و کمترین صدمه را به بافت سالم مغز وارد کند.
برای غلبه بر این دو مانع، تیم تحقیقاتی به سرپرستی «اوله تاراتولا»، «اولنا تاراتولا» و «یون تائه گو» از دانشکده داروسازی دانشگاه ایالتی اورگن، نانوذرات لیپیدی ویژه ای طراحی کردند که حامل RNA پیام رسان (mRNA) هستند. این RNA دستور ساخت پروتئینی به نام PTEN را به سلول ها منتقل می کند؛ پروتئینی که نقش برجسته ی در مهار رشد سلول های سرطانی دارد اما در خیلی از بیماران دچار گلیوبلاستوما، عملکرد یا بیان آن از بین رفته است.
بازگرداندن تولید این پروتئین در سلول های سرطانی، می تواند باردیگر مکانیسم طبیعی کنترل رشد سلولی را فعال کند و سرعت تکثیر تومور را کم کند. در عین حال، انتقال RNA به مغز بدون تخریب شدن، خود یکی از چالش های مهم درمان های ژنی به حساب می آید.
برای صیانت از این محموله ژنتیکی، محققان از مشتقی از کلسترول با بار مثبت استفاده کردند که باعث پایداری RNA در داخل نانوذرات می شود و از تخریب آن قبل از رسیدن به مقصد جلوگیری می کند.
اما مهم ترین نوآوری این تحقیق، پوشاندن سطح نانوذرات با قند مانوز است. مانوز از نظر ساختار شباهت زیادی به گلوکز دارد؛ قندی که منبع اصلی تأمین انرژی بدن شمرده می شود. سلول های تشکیل دهنده دیواره رگ های مغزی دارای پروتئینی انتقال دهنده به نام GLUT۱ هستند که وظیفه انتقال گلوکز از جریان خون به مغز را بر عهده دارد. نکته مهم اینجاست که این ناقل زیستی، مانوز را هم به رسمیت می شناسد و می تواند آنرا از سد خونی-مغزی عبور دهد.
پژوهشگران با استفاده از این خصوصیت طبیعی، سطح نانوذرات را با تراکم بالایی از مولکول های مانوز پوشاندند. برای رسیدن به این هدف، آنها مانوز را بصورت شیمیایی به کلسترول، یکی از اجزای اصلی ساختار نانوذرات، متصل کردند. این طراحی سبب شد میزان پوشش قندی روی نانوذرات حدود شش برابر افزایش یابد و شانس اتصال آنها به ناقل های GLUT۱ و عبور از سد خونی-مغزی به صورت محسوسی بیشتر شود.
از سوی دیگر، سلول های گلیوبلاستوما به سبب نیاز بالای خود به انرژی، مقدار بسیار بیشتری از پروتئین GLUT۱ را نسبت به سلول های سالم مغز بیان می کنند. به همین دلیل، بعد از عبور نانوذرات از سد خونی-مغزی، این ذرات بطور ترجیحی در بافت تومور تجمع پیدا می کنند و محموله درمانی خودرا مستقیماً به سلول های سرطانی تحویل می دهند. این هدف گیری هوشمند، احتمال صدمه به بافت های سالم را هم می کاهد.
نتایج آزمایش ها روی مدلهای حیوانی بسیار امیدوارکننده بوده است. محققان گزارش کردند که با تزریق مکرر این نانوذرات، اندازه تومورها بطور محسوسی کم شد و میانگین زمان بقای حیوانات دچار گلیوبلاستوما حدود ۵۰ درصد افزایش یافت. نکته قابل توجه آنست که در طول دوره درمان، هیچ نشانه ای از سمیت یا صدمه قابل اندازه گیری در اندام های اصلی بدن مشاهده نشد؛ موضوعی که یکی از مهم ترین شاخصهای ایمنی در توسعه داروهای جدید بشمار می رود.
به اعتقاد محققان، این فناوری می تواند فراتر از درمان گلیوبلاستوما هم کاربرد داشته باشد. اگر امکان انتقال ایمن RNA و سایر مولکول های درمانی از سد خونی-مغزی فراهم گردد، میتوان از این بستر برای درمان خیلی از بیماری های عصبی و مغزی که تا حالا به سبب محدودیت های دارورسانی درمان مؤثری نداشته اند، بهره برد.
کارشناسان حوزه نانودارو هم این تحقیق را نمونه ای از تلفیق هوشمندانه زیست شناسی، فناوری نانو و درمان های ژنی می دانند. استفاده از مسیرهای طبیعی انتقال مواد به مغز، در کنار طراحی نانوحامل های هدفمند، می تواند نسل جدیدی از داروهای دقیق را برای رویارویی با بیماری های پیچیده مغز در اختیار پزشکان قرار دهد.
اگرچه این فناوری هنوز در مراحل پیش بالینی قرار دارد و برای ورود به کارآزمایی های انسانی به مطالعات بیشتری نیاز است، اما نتایج اولیه نشان میدهد که استفاده از نانوذرات پوشیده شده با قند می تواند راهکاری مؤثر برای عبور از یکی از مستحکم ترین سدهای زیستی بدن باشد؛ دستاوردی که شاید در آینده، چشم انداز درمان یکی از کشنده ترین سرطان های مغز را دگرگون کند.
بطور خلاصه، آمارها نشان میدهد کمتر از ۳۰ درصد بیماران، دو سال پس از تشخیص بیماری زنده می مانند و بالاتر از ۹۵ درصد آنها هم کمتر از پنج سال پس از تشخیص جان خودرا از دست می دهند. مانوز از نظر ساختار شباهت زیادی به گلوکز دارد؛ قندی که منبع اصلی تامین انرژی بدن شمرده می شود. نکته قابل توجه آنست که در طول دوره درمان، هیچ نشانه ای از سمیت یا لطمه قابل اندازه گیری در اندام های اصلی بدن مشاهده نشد؛ موضوعی که یکی از مهم ترین فاکتور های ایمنی در توسعه داروهای جدید به حساب می آید.
منبع: آزینیك
این مطلب آزینیک را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط آزینیک
نظرات خوانندگان آزینیک در مورد این مطلب
لطفا شما هم در مورد این مطلب نظر دهید